Flibanserin, de eerste libidopil voor vrouwen?

Er wordt momenteel onderzoek verricht naar een stof die verminderde seksuele verlangens bij vrouwen met een seksuele stoornis (Female Sexual Dysfunction of FSD) kan verhelpen. Tijdens onderzoek naar dit medicijn als antidepressivum werd ontdekt dat flibanserin bij vrouwen lustopwekkende eigenschappen heeft die het libido bij vrouwen kunnen verhogen. Bij een aantal vrouwen uit de eerste studie kon weliswaar geen verbetering van hun depressie worden vastgesteld maar werden wel meer en grotere gevoelens van seksueel verlangen gerapporteerd.

Geschat wordt dat ongeveer één op vijf vrouwen lijdt aan lagere seksuele lustgevoelens, en dit medicijn zal erop gericht zijn om dit lage niveau te verhogen naar een meer normaal niveau. Flibanserin stimuleert dat deel van de hersenen dat wordt geassocieerd met emoties en gevoelens van plezier, waaronder ook dat deel dat instaat voor de controle van het seksueel verlangen en opwinding. De stof moet echter enkele weken dagelijks worden ingenomen alvorens het dit libido-verhogende effect bereikt. Er werden dan ook geen excessieve effecten gerapporteerd tijdens het klinische onderzoek.

In tegenstelling tot de bestaande medicijnen voor een erectiestoornis bij mannen zoals Viagra, duurt de incubatietijd van flibanserin enkele weken. Flibanserin zal daarom wellicht éénmaal per dag worden genomen voor enige tijd, tot de stof zich voldoende in het lichaam kan manifesteren en werkzaam kan worden in de hersenen. Verwacht wordt dat een periode van een zestal weken noodzakelijk zal zijn voor een voelbaar effect.

Flibanserin wordt momenteel in vier verschillende klinische studies getest op 5000 vrouwen in 220 verschillende locaties. Hierbij wordt onderzocht hoeveel invloed deze stof kan hebben op het libido van vrouwen die lijden aan een vrouwelijke seksuele disfunctie. De stof werd eind jaren ’90 ontdekt door het Duitse farmaceutische bedrijf Boehringer Ingelheim, tijdens een onderzoek naar snelwerkende antidepressiva. Als de vooropgestelde klinische testen voldoen aan de verwachtingen hoopt het bedrijf de goedkeuring en registratie van het medicijn bij de EMEA en de Amerikaanse Food and Drug Administraton rond te krijgen in 2009. Het middel zal in de Verenigde Staten vermoedelijk de naam Ectris meekrijgen.

Boehringer Ingelheim was niet op zoek naar een middel om het libido bij vrouwen op te krikken, de stof werd onderzocht naar zijn capaciteit als snel-werkend anti-depressivum dat na enkele dagen al werkzaam zou zijn. Bij de voortzetting van het onderzoek op proefpersonen werden echter geen significante verbeteringen vastgesteld in die richting en werden de verwachtingen van deze stof als antidepressivum bijgesteld. Bij onderzoek naar nieuwe medicijnen tegen depressiviteit wordt echter ook opgevolgd hoe de seksuele lustgevoelens bij de proefpersoon evolueren tijdens het gebruik van het medicijn.

Boehringer ging er in eerste instantie van uit dat de mogelijkheid reëel was dat flibanserin de seksuele lustgevoelens zou temperen, een bijwerking die wel vaker optreedt bij geneesmiddelen. Verrassend was dan ook de vaststelling dat de vrouwen in de testgroep geen vermindering van hun libido rapporteerden, maar net het omgekeerde. Een groot aantal van de vrouwen stelde dat het medicijn een verhoging van hun seksueel verlangen teweegbracht. Mannen uit deze testgroep hadden geen verhoging van het libido kunnen vaststellen, en beide groepen rapporteerden dat gebruik van het medicijn niets veranderde aan hun stemming.

Het is moeilijk om in dat opzicht naast de analogie met de ontdekking van Viagra te kijken. Viagra werd door Pfizer eerst onderzocht op zijn mogelijk helende werking op angina (pijn in de borststreek), en bleek tot grote verbazing van de onderzoekers ook een stimulerende nevenwerking te vertonen die de mannelijke erectie bevordert. Sinds Viagra op de markt kwam in 1998 werd dan ook al druk gezocht naar een vrouwelijke tegenhanger, zoals door Proctor&Gamble dat een testosteron-strip wil laten goedkeuren dat een mild stimulerend effect zou hebben op het libido van vrouwen, of het nasaal toe te dienen medicijn bremelanotide, een stof waarop nog volop klinisch onderzoek wordt verricht en dat zowel stimulerend zou kunnen werken bij zowel mannen als vrouwen.

De ontwikkeling van een medicijn is nooit makkelijk, maar de weg die flibanserin heeft af te leggen alvorens goedgekeurd te worden door het Europese Geneesmiddelenagentschap (de EMEA) of de Amerikaanse FDA is mogelijk nog een stuk langer. Het bestaan van een vrouwelijke seksuele disfunctie wordt door wetenschappers en psychologen namelijk niet zo unaniem erkend als het bestaan van een mannelijke seksuele disfunctie die zich zichtbaar manifesteert als een erectiestoornis of impotentie. Sommige onderzoekers waarschuwen dat zelfs al zou een seksuele disfunctie bij vrouwen bestaan, het mogelijkerwijze weinig te maken heeft met een fysieke fout in de werking van het vrouwelijk seksuele responssysteem. Zo kunnen verminderde lustgevoelens bijvoorbeeld ook een biologische afweer zijn die een vrouw beschermt als ze de man in kwestie eigenlijk niet leuk vindt. Ook wordt trouwens het gebruik van de huidige meest courante methode – testosteron – door vele wetenschappers en medici afgeraden. De grote vraag is of een vrouw ook te maken krijgt met verminderde lustgevoelens door een medisch ziektebeeld, naar analogie bij de man, of eerder door psychologische factoren.

Het belangrijkste besluit dat men over flibanserin kan trekken is dat het middel pas werkzaam wordt na zes tot acht weken gebruik, men kan bijvoorbeeld geen pil nemen op vrijdagavond om er in het weekend gebruik van te maken. Het wordt dus geen identieke tegenhanger voor Viagra, hoewel met flibanserin misschien wel de eerste baanbrekende stap werd gezet in die richting. Het middel zal wellicht onder de merknaam Ectris worden geregistreerd, en dit ten vroegste in 2009.

Viagra voor vrouwen blijft dus voorlopig nog toekomstmuziek zolang het onderzoek op de in ontwikkeling zijnde medicijnen in de eerste en tweede fase zitten. Naar de werking en de mogelijke toepassingen van flibanserin zal dus nog veel onderzoek worden verricht alvorens dit medicijn als eerste ‘Viagra voor vrouwen‘ op de markt kan komen.

Bron: Reuters – 14 februari 2007